تبلیغات
ایران ، ،تاریخ و فرهنگ ، تات ، تاکستان ، تاتی ، چهره های تات ، هنر - بزرگمهر وزیر دانشمند انو شیروان ساسانی
ایران ، ،تاریخ و فرهنگ ، تات ، تاکستان ، تاتی ، چهره های تات ، هنر

بزرگمهر وزیر دانشمند انو شیروان ساسانی

نویسنده :بهمن رحمانی
تاریخ:شنبه 26 اردیبهشت 1394-07:33 ب.ظ

دینوری در باره بزرگمهر وزیر دانشمند انوشیروان ساسانی می نویسد :
 
«بزرگمهر پسر بختکان ، بزرگترین دانشمند روزگار انوشیروان بود و از حکیمان و خردمندان نامی ایران است و انوشیروان او را بر عموم وزیران و علمای روزگار خود برتری میداد»

بزرگمهر ، پسر بختگان ، وزیر با تدبیر و دانشمند انوشیروان ، از عارف منشان و حکیمان ایران پیش از اسلام محسوب میشود، او حکیمی بود فرزانه ، و فرزانه ای بود خردمند ، و خردمندی بود با تدبیر .
حکمت و معرفت زمان خود را در پوشش الفاظ و گفته های گونه گون و در مجالس و محافل مختلف به شاه و درباریان و سران و رجال کشورش گوشزد مینمود که از هم آنها بوی وارستگی استمشام میگردد ،
او حکمت و معرفت خود را در راه خدمت به خلق و انسان دوستی و رعیت پروری و کشورداری به کار میگرفت و به دیگران حتا به شاه سفارش مینمود که از آن بهره گیرند و در عمران و آبادانی مملکت و خیر و صلاح دنیا و آخرت مورد استفاده قرار دهد.
 شاهنشاه ساسانی که سخت بدو دلبسته بود، سخنان و پند و ارزهایش را به جان و دل می شنود و تا حد توان بر کار می بست ، 

 این دانشمند گرانقدر ایرانی  در دیباچة «اندرز بزرگمهر» به زبان پهلوی  مقام و القاب خود را چنین شرح می دهد :

«  وَزرُک ِمتر بوختکان  ؛  وینان پَت شپستان شتر  ؛  و  اوستیکان خسرو  و  دَرین پَت»

برگردان فارسی نو :

«  بزرگمهر پسر بوختک  رئیس رأی -زنان (به چم «زننده» و نه جمع ِ زن) خاص دربار کشور ،  ملقب به «اوستیکان خسرو» یعنی پلیس و پاسبان شخص پادشاه  و  «رئیس دربار»»


نورالدین محمدبن احمدبن علی بن محمد المنشی النسوی به اختصار «محمد نسوی»  ، کاتب و وزیر سلطان جلال الدین مینک بیرلی خوارزمشاه بود.
 پس از آنکه جلال الدین دور شد ، نسوی دچار بلایای عظیمی گشت و عاقبت در 629 به میافارقین رفت و در پناه صاحب آنجا «الملک المظفر» اقامت گزید و رسالة «نفثه المصدور» را بین سالهای 632 تا 637 به یکی از بزرگان و صدور نوشت .

 در فقره ای از آن نوشت :

«چون سپیدة سپید کار چادر قیری از روی جهان درکشید ، خورشید چون کلاه گوشة نوشیروان از کوه تند طلوع کرد ، مهر ِ چون بوزرجمهر از مطلع شرقی برتافت ، زاهد آسمان در هم چید»

یکی از مظاهر تجلی ِ حکمت و معرفت و عرفان و تدبیر بزرگمهر ، سخنانی است که وی در بزم های هفتگانة انوشیروان ایراد کرده است ، بزم چهارمِ انوشیروان با بوزرجمهر و موبدان ، پس از دو هفته در حضور وی تشکیل میشود و شاهنشاه از آنها دربارة تاج و تخت و عدل و داد و فرهنگ و نژاد پرسش میکند و هر کس به اندازة دانش و بینش خویش سخن میگوید .

آنگاه شاه از بوزرجمهر میخواهد که سخن بگوید ، وی میگوید :


بوزرجمهر آن قدر ، در این زمینه ها سخن میگوید که همة حاضران را به شگفتی و تحسین وا میدارد و خسرو به بزرگیش می افزاید و سخت تحت تأثیر قرار میگیرد و سرشگ اشک از دیده اش هویدا میگردد.


بیهقی در بخش «بزرجمهر و زندانی شدنش» می نویسد :

«چون بزرجمهر حکیم از دین گبرکان دست بداشت که دین (یا دینی) باخلل بوده است و دین عیسی پیغمبر صلوات الله علیه گرفت و برادران را وصیت کرد که در کتب خوانده ام که آخرالزمان پیغامبری خواهد آمد نام او محمد مصطفی صلی الله علیه و سلم.
 اگر روزگار یابم نخست کسی من باشم که بدو بگروم و اگر نیابم امیدوارم که حشر ِ ما را با امت او کنند ، شما فرزندان خود را همچنین وصیت کنید تا بهشت یابید

،این خبر به کسری نوشیروان بردند ، کسری به عامل خود نامه نبشت که در ساعت چون این نامه بخوانی بزرجمهر را با بند گران و غل بدرگاه فرست ، عامل بفرمان او را بفرستاد و خبر در پارس افتاد که بازداشته را فردا بخواهند برد ، حکما و علما نزدیک وی می آمدند و میگفتند که ما را از علم خویش بهره دادی و هیچ چیز دریغ نداشتی تا دانا شدیم ، ستارة روشن ما بودی که ما را راه راست نمودی و آب خوش ما بودی که سیراب از تو شدیم و مرغزار پر میوة ما بودی که گونه گونه از تو یافتیم ،

پادشاه بر تو خشم گرفت و ترا می برند و تو نیز از آن حکیمان نیستی که از راه راست بازگردی ، ما را یادگاری ده از علم خویش .

گفت :

وصیت کنم شما را که خدای را عز و جل به یگانگی شناسید و وی را طاعت دارید و بدانید که کردار زشت و نیکوی شما را می بیند و آنچه در دل دارید می داند و زندگانی شما بفرمان اوست
 و چون کرانه شوید بازگشت شما بدوست و حشر و قیامت خواهد بود و ثواب و عقاب ،

و نیکوئی گوئید و نیکوکاری کنید که خدای عزوجل که شما را آفرید برای نیکی آفرید و زینهار تا بدی نکنید و از بدان دور باشید که بد کننده را زندگی کوتاه باشد ،

و پارسا باشید و چشم و گوش و دست و فرج از حرام و مال مردمان دور دارید و بدانید که مرگ خانة زندگانی است

 اگر چه بسیار زیید آنجا میباید رفت ، و لباس شرم می پوشید که لباس ابرار است و راست گفتن پیشه گیرید که روی را روشن درد و مردمان ، راستگویان را دوست دارند و راستگوی هلاک نشود ،
و از دروغ گفتن دور باشید که دروغ زن ارچه گواهی راست دهد نپذیرند ،
و حسد کاهش تن است و حاسد را هرگز آرامش نباشد که با تقدیر خدای بلندنام دایم بجنگ باشد و اجل ناآمده مردم را حسد بکشد .

و حریص را راحت نیست زیرا که او چیزی می طلبد که شاید وی را ننهاده اند ،

و دور باشید از طمع و هوس در همة زنان که نعمت پاک بستانند و خانها ویران کنند

و هر که خواهد که زنش پارسا ماند ، گِرد زنان دیگران نگردد ،

 و مردمان را عیب مکنید که هیچکس بی عیب نیست ، هر که از عیب خود نابینا باشد نادان تر ِ مردمان باشد .

و خوی ِ نیک ، بزرگتر ِعطاهای خداست ، و از خوی بد دور باشید که آن بند گران است بر دل و بر پای ، همیشه بدخو در رنج بزرگ باشد و مردمان از وی برنج و نیکو خوی را هم این جهان بود و هم آن جهان و در هر دو جهان ستوده است ،

هر که از شما بزاد- بزرگتر باشد ، وی را بزرگتر دارید و حرمت او نگاه دارید و از او گردن مکشید

 و همه بر امید اعتماد مکنید چنانکه دست از کار کردن بکشید .

و کسانی که شهرها و دیهها و بناها و کاریزها ساختند و غم این جهان بخوردند آن همه بگذاشتند و برفتند و آن چیزها مدروس شد ،

 این که گفتم بسنده باشد و چنین دانم که دیدار ما بقیامت افتاد .

چون بزرجمهر را بمیدان کسری رسانیدند ،  فرمود که همچنان با بند و غل پیش ما آرید ،

چون پیش آوردند کسری گفت ای بزرجمهر چه ماند از کرامات و مراتب که آنرا نه از حُسن رأی ما بیافتی ؟

و بدرجة وزارت رسیدی و تدبیر ملک بر تو بود ، از دین پدران خویش چرا دست بازداشتی ؟

و حکیم روزگاری بمردمان چرا نمودی که این پادشاه و لشکر و رعیت بر راه راست نیست ؟

 ترا بکشتنی کشم که هیچ گناهکار را نکشته اند که ترا گناهی است بزرگ

والا توبه کنی و به دین اجداد و آبای خویش باز آیی تا عفو یابی که دریغ باشد چون تو حکیمی کشتن و دیگری چون تو نیست .

گفت زندگانی مَلک دراز باد ، مرا مردمان حکیم و دانا و خردمند روزگار میگویند ،

 پس چون من از تاریکی بروشنایی آمدم بتاریکی باز نروم که نادان بی خرد باشم .

کسری گفت بفرمایم تا گردنت بزنند . بزرجمهر گفت داوری که پیش او خواهم رفت عادل است و گواه نخواهد و مکافات کند و رحمت خویش از تو دور کند.

 کسری چنان در خشم شد که بهیچ وقت نشده بود ، گفت او را باز دارید تا بفرمایم که چه باید کرد ، او را باز داشتند ، چون خشم کسری بنشست گفت دریغ باشد تباه کردن این ،

فرمود تا وی را در خانه ای کردند سخت تاریک چون گوری و بآهن گران او را ببستند و صوفی سخت در وی پوشیدند و هر روز دو قرص جو و یک کفه نمک و سبویی آب او را وظیفه کردند و مشرفان گماشت که انفاس وی میشمردند و بدو میرسانند ،

دو سال برین جمله بماند ، روزی سخن وی نشنودند ، پیش کسری بگفتند ، کسری تنگدل شد و بفرمود زندان بزرجمهر بگشادند و خواص و قوم او را نزدیک وی آوردند تا با وی سخن گوید مگر او جواب دهد ،

 وی را بروشنایی آوردند ، یافتندش به تن قوی و گونه بر جای ، گفتند ای حکیم ترا پشمینة سطبر و بند گران و جایی تنگ و تاریک می بینیم ، چگونه است که گونه برجای است و تن قویتر است ، سبب چیست ؟

 بزرجمهر گفت که برای خود گوارشی ساخته ام از شش چیز ، هر روز از آن لختی بخورم تا بدین بمانده ام .

گفتند ای حکیم اگر بینی آن معجون ما را بیاموز تا اگر کسی از ما را و یاران ما را کاری افتد و چنین حال پیش آید آنرا پیش داشته آید ،

گفت:
 نخست ثقه درست کردم که هر چه ایزد عزّ ذکره تقدیر کرده است باشد ،
 
دیگر بقضاء او رضا دادم ،

سوم پیراهن صبر پوشیده ام که محنت را هیچ چیزی چون صبر نیست ،

چهارم اگر صبر نکنم باری سودا و ناشکیبایی را بخود راه ندهم ،
 
پنجم آنکه اندیشم که مخلوقی را چون من کار بتر ازین است شکر کنم ،

 ششم آنکه از خداوند نومید نیستم که ساعت تا ساعت فرج دهد ،

 آنچه رفت و گفت با کسری رسانیدند ، با خویشتن گفت چنین حکیمی را چون توان کشت ، و آخر بفرمود تا او را کشتند و مثله کردند و وی ببهشت رفت و کسری بدوزخ ،

- روایت کشته شدن بزرگمهر بدست یکی از جانشینان خسرو اول ،  علاوه بر بیهقی  ،  توسط  مسعودی  ، ابن العبری  و  ابن الجوزی      نیز آمده است. نوشته های بیهقی ،مسعودی،ابن العبری و ابن الجوزی با نوشته های خواجه نظام الملک و ابن اسفندیار ضمن برخی شباهت ها ،از نظر کلی  منافات دارد.    نظام الملک  و   ابن اسفندیار   معتقدند که  بزرگمهر تا پس از انقراض ساسانیان حیات داشته است-»

محمد بن اسحاق گوید :
 روزدوشنبه ، دوازدهم ماه ربیع الاول که محمد از مادر بوجود آمد ؛ آن سال بود که اصحاب پیل قصد مکه کرده بودند و حق تعالی ایشان را هلاک کرد ،
حسّان ابن ثابت گفته است که من هفت ساله بودم اندر مدینه که یکی را از جهودان دیدم که بر بالای ِ مدینه برآمد و آوازی بلند داد و گفت:
«اختر ِ محمد امشب برآمد» ، یعنی امشب محمد بوجود آمد و آمنه حکایت کرد که در آن شب که محمد از من به وجود خواست آمد ،

ستارگان آسمان دیدم که همچون باران بر سر من فرو می باریدند و به زیارت محمد می آمدند

و هم آمنه گفت که چون محمد به زمین نهادم ، دیدم که سربرآورد و روی سوی ِآسمان کرد و دست به دعا برداشت !

و آن شب که محمد خواست به وجود آمد، آتش مجوس در پارس کشته شد و هزارسال بود تا آن آتش افروخته بودند و هرگز نمرده بود»


شبیه این گفتة  را ، طبری نیز که در حدود یکصد سال پیش از فردوسی زیسته بود روایت میکند :

«از هانی مخزومی روایت کرده اند و او یکصدو پنجاه سال زیسته بود ، که به شب تولد پیغمبر خدا

ایوان کسری بلرزید و چهارده کنگرة آن بیفتاد و آتش پارسیان خاموشی گرفت و هزارسال بود که خاموشی ندیده بود و دریاچة ساوه فرو رفت»

حمدالله مستوفی مینویسد :

«در شب ولادت مبارکش ، همة بتان به روی درافتادند و ایوان کسری بشکست و بحیره ساوه از آب خشک شد

 و آتش آتشکده های فارس بمرد

و از کعبه ندا آمد که کفر پژمرد و دین برافروخت و طهارت رسید ،

 چون مادرش در او نگرید نوری از او درخشان بود که ستارگان را ناپیدا کرد

 و از پیش او تا به شام برفت و از ایوان انوشیروان چهارده کنگره بیفتاد

و انوشیروان عادل در خواب دید که از طاق او ده کنگره به زمین آمد

و موبد موبدان دید که شتر لاغر عرب با شتران فربه عجم جنگ کردند و ایشان را تا خراسان گریزانیدند» 



داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 
zrfa432
دوشنبه 28 مرداد 1398 10:17 ق.ظ
o1lgmyz price of viagra 100mg walmart <a href="http://sildenapharmacy.com/">learn more here</a> viagra (sildenafil citrate <a href=http://sildenapharmacy.com/>Buy Generic Viagra (Sildenafil Citrate) Usa</a>
itqz8ua
دوشنبه 28 مرداد 1398 12:46 ق.ظ
46g6wbb sildanafil <a href="http://sildenapharmacy.com/">buy sindelafil</a> sildenafil <a href=http://sildenapharmacy.com/>read this post here</a>
5i28zts
یکشنبه 27 مرداد 1398 11:56 ب.ظ
kkjirrk sindilfil <a href="http://sildenapharmacy.com/">Viagra Generic</a> viagra 100mg ugr <a href=http://sildenapharmacy.com/>sildenafil citrate generic viagra 100mg</a>
kmilambup
یکشنبه 27 مرداد 1398 07:09 ب.ظ
prozac side effects [url=http://prozacfluoxetinesq.com/]prozac and weight gain[/url] is prozac addictive <a href="http://prozacfluoxetinesq.com/#">fluoxetine reviews</a> fluoxetine generic http://prozacfluoxetinesq.com/
c5za127
یکشنبه 27 مرداد 1398 06:32 ب.ظ
2xa4y55 prescription viagra <a href="http://sildenapharmacy.com/">Buy Generic Viagra sildenapharmacy.com</a> cheap generic viagra <a href=http://sildenapharmacy.com/>Sildenafil</a>
jwxfeasek
یکشنبه 27 مرداد 1398 04:55 ب.ظ
warfarin interactions [url=http://warfarincoumadinsg.com/]coumadin vs warfarin[/url] warfarin inr <a href="http://warfarincoumadinsg.com/#">eliquis vs warfarin</a> warfarin dosage http://warfarincoumadinsg.com/
fhhjblism
یکشنبه 27 مرداد 1398 04:31 ب.ظ
zoloft dosages [url=http://sertralinezolofted.com/]zoloft uses[/url] best time to take zoloft <a href="http://sertralinezolofted.com/#">sertraline dosage chart</a> zoloft withdrawal http://sertralinezolofted.com/
40uhqxq
یکشنبه 27 مرداد 1398 02:31 ب.ظ
9gnggt1 levitra 673117 sildenafil <a href="http://sildenapharmacy.com/">on yahoo</a> sidenafi ng <a href=http://sildenapharmacy.com/>next</a>
xpvn47v
یکشنبه 27 مرداد 1398 11:34 ق.ظ
7fis8kk viagea <a href="http://sildenapharmacy.com/">experienced</a> genaric sildenafil [url=http://sildenapharmacy.com/]generic sildenafil citrate for sale[/url]
viagra
یکشنبه 27 مرداد 1398 10:13 ق.ظ
sildenafil blood pressure medication [url=http://viagrabs.com/]generic viagra[/url] im 18 should i take
viagra.
0efetew
یکشنبه 27 مرداد 1398 09:47 ق.ظ
efr8701 viargia <a href="http://sildenapharmacy.com/">riagra</a> buy soft sildenafil citrate overnight delivery usa pharmacy <a href=http://sildenapharmacy.com/>your domain name</a>
ym29562
یکشنبه 27 مرداد 1398 08:21 ق.ظ
8fe9iz1 sindilfil <a href="http://sildenapharmacy.com/">this contact form</a> viagra 100mg ugr <a href=http://sildenapharmacy.com/>see here now</a>
jfhn7lt
یکشنبه 27 مرداد 1398 05:30 ق.ظ
7dknmht viagra generic 100mg <a href="http://sildenapharmacy.com/">Generic Viagra (Sildenafil Citrate) Usa http://sildenapharmacy.com/</a> sildenafil citrate 100mg <a href=http://sildenapharmacy.com/>Buy Viagra</a>
k55z903
یکشنبه 27 مرداد 1398 03:15 ق.ظ
uz1zt4p how much is sildenfil citrate 100 mg. in usa pharmacys <a href="http://sildenapharmacy.com/">Sildenafil http://sildenapharmacy.com/</a> generic sildenafil citrate in u.s. <a href=http://sildenapharmacy.com/>visit this website</a>
lbyygadia
یکشنبه 27 مرداد 1398 02:15 ق.ظ
cymbalta vs zoloft [url=http://duloxetinecymbaltdfr.com/]what are the side effects of taking cymbalta?[/url] cymbalta 30 mg <a href="http://duloxetinecymbaltdfr.com/#">cymbalta and wellbutrin</a> cymbalta lawsuit http://duloxetinecymbaltdfr.com/
dvgtBuige
یکشنبه 27 مرداد 1398 12:09 ق.ظ
lisinopril dosage [url=http://zestoreticlisinopriluj.com/]what is zestoretic used for[/url] lisinopril-hydrochlorothiazide <a href="http://zestoreticlisinopriluj.com/#">lisinopril-hydrochlorothiazide</a> lisinopril recall http://zestoreticlisinopriluj.com/
vdujblism
شنبه 26 مرداد 1398 12:26 ب.ظ
canadian online pharmacy [url=http://onlinepharmacywgrj.com/]online canadian pharmacy[/url] canada drugs online <a href="http://onlinepharmacywgrj.com/#">canada pharmacy online</a> canadian online pharmacy http://onlinepharmacywgrj.com/
legitimate online pharmacies
شنبه 26 مرداد 1398 06:21 ق.ظ
<a href="http://canadianpharmaciesprofmeds.com/">canadian pharmacies shipping to usa</a>
http://canadianpharmaciesprofmeds.com/
[url=http://canadianpharmaciesprofmeds.com/]canadian mail order pharmacies to usa[/url]
canadian pharmacies
شنبه 26 مرداد 1398 05:10 ق.ظ
<a href="http://canadianpharmaciesprofmeds.com/">mexican pharmacies shipping to usa</a>
http://canadianpharmaciesprofmeds.com/
[url=http://canadianpharmaciesprofmeds.com/]canadian pharcharmy online[/url]
canadian pharcharmy online
جمعه 25 مرداد 1398 08:42 ق.ظ
<a href="http://canadianpharmaciesnorth.com/">canadian mail order pharmacies to usa</a>
http://canadianpharmaciesnorth.com/
[url=http://canadianpharmaciesnorth.com/]buy prescription drugs without doctor[/url]
canadian pharmacies
پنجشنبه 24 مرداد 1398 08:17 ق.ظ
<a href="http://canadianpharmaciesgen.com/">canadian pharmacies shipping to usa</a>
http://canadianpharmaciesgen.com/
[url=http://canadianpharmaciesgen.com/]rx online no prior prescription[/url]
bdzwRaply
چهارشنبه 23 مرداد 1398 08:38 ب.ظ
buy generic viagra online [url=http://pharmacyonlinewths.com/]buy generic viagra online[/url] best place to buy generic viagra online <a href="http://pharmacyonlinewths.com/#">cheap viagra online canadian pharmacy</a> buy generic viagra online http://pharmacyonlinewths.com/
http://cialisle.com
چهارشنبه 23 مرداد 1398 06:11 ق.ظ
taking cialis with beer cialis online how much liquid tadalafil should i
take.
kt4icl8
چهارشنبه 23 مرداد 1398 04:33 ق.ظ
r9rhy14 sildenafil 100mg tablets <a href="http://www.exergetica.com/index.php?option=com_k2&view=itemlist&task=user&id=610140">Viagra</a> sildenafil citrate 100 mg <a href=https://pastebin.com/u/formhill33>visit homepage</a>
a4lhbpa
چهارشنبه 23 مرداد 1398 02:42 ق.ظ
atj69q4 citrate100mg <a href="http://hradvice.online/index.php?qa=user&qa_1=formlentil58">Viagra (Sildenafil Citrate) Usa http://sildenapharmacy.com/</a> pfizer viagra <a href=https://www.gaiaonline.com/profiles/organping09/43851222/>BSildenafil Citrate Usa http://sildenapharmacy.com/</a>
buy silagra 100 mg pills
چهارشنبه 23 مرداد 1398 01:34 ق.ظ
readily employee https://tadapox.wixsite.com/silagra buy
silagra online, definitely spell
about access buy silagra 100mg definitely career
bdkieasek
سه شنبه 22 مرداد 1398 07:03 ب.ظ
online pharmacy canada [url=http://pharmacycialiswxrb.com/]canada pharmacy online[/url] canada pharmacy online <a href="http://pharmacycialiswxrb.com/#">canadian pharmacy online</a> canadian pharmacy http://pharmacycialiswxrb.com/
http://viarowbuy.com
سه شنبه 22 مرداد 1398 04:53 ب.ظ
my husband wants to take sildenafil
sildenafil generic
sildenafil wiki in hindi
[url=http://viarowbuy.com]http://viarowbuy.com[/url]
bdxxBuige
سه شنبه 22 مرداد 1398 05:21 ق.ظ
best canadian online pharmacy [url=http://pharmacyviagrawjyi.com/]canadian pharmacy online[/url] canadian pharmacy online <a href="http://pharmacyviagrawjyi.com/#">canada pharmacy online</a> canadian online pharmacy http://pharmacyviagrawjyi.com/
silagra 100
دوشنبه 21 مرداد 1398 04:46 ق.ظ
primarily investment https://tadapox.wixsite.com/silagra silagra by cipla, primarily context
free sand buy silagra 100mg hopefully punch
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


نمایش نظرات 1 تا 30