ایران ، ،تاریخ و فرهنگ ، تات ، تاکستان ، تاتی ، چهره های تات ، هنر

صفویان

نویسنده :
تاریخ:پنجشنبه 26 شهریور 1394-04:41 ب.ظ

صَفَویان ، بین سالهای ۸۸۰ تا ۱۱۱۱ خورشیدی، بر ایران و بخشی از سرزمین‌های مجاور آن فرمانروایی کردند.

شیخ صفی‌الدین اردبیلی، نیای بزرگ صفویان هشتمین نسل از تبار فیروزشاه زرین‌کلاه بود. فیروزشاه از بومیان ایرانی و کردتبار بود که در منطقه مغان نشیمن گرفته بود.

زبان مادری شیخ صفی‌الدین تاتی بود و اشعار تاتی او امروزه در دست است. تاتی یکی از زبان‌های ایرانی و زبان بومی آذربایجان بوده‌است.

دودمان پادشاهی صفویه به وسیله شاه اسماعیل اول با اتکا بر پیروان طریقت تصوف علوی تأسیس شد. این پیروان که بیشتر از ایل های ترک آناتولی بودند ,و بعدها به قزلباش‌ها ملقب شدند بر سر اعتقادات خود سال ها به طرفداری از آق‌قویونلو‌ها و قراقویونلو‌ها درگیر جنگهای پیاپی با دولت عثمانی بودند.

اسماعیل جوان نوه شیخ جنید، پسر شیخ صفی الدین و نوه اوزون‌حسن آق قویونلو تحت آموزش بزرگان قزلباش پرورش یافت و رهبر دینی آنان بشمار می‌آمد.

رسیدن ایرانیان به مرزهای طبیعی خود، و در بعضی مواقع به ویژه در عهد پادشاهی شاه عباس بزرگ و نادر شاه به مرز دوران ساسانیان به ایران شکوه و جلال پیشین را باز داد.

ظهورصفویان برای اروپا که در معرض خطر دولت عثمانی بود، بسیار گرانبها و ارزشمند محسوب می ‏شد، به ویژه سرمایه داران اروپایی، دولت صفوی را مایه نجات خویش و نعمتی برای خود می‏ پنداشتند و به همین سبب با پیام های دلگرم کننده خود، پادشاهان ایران را به ادامه نبرد و ستیز با عثمانی تشویق می‏ کردند.

بعد از عقب نشینی سلطان سلیمان قانونی از آذربایجان و تحمل تلفات سنگین سپاه عثمانی از سرما و برف و فقدان آذوقه، فرستاده ونیز در دربار عثمانی به پادشاه خود نوشت: تا آنجا که عقل سلیم گواهی می‏ دهد این امر جز مشیت باری تعالی چیز دیگری نیست !  زیرا می‏ خواهد که جهان مسیحیت را از ورطه اضمحلال نهایی رهایی بخشد .


از نظر تاریخ ایران معاصر، دولت صفوی دارای دو ارزش اساسی و حیاتی است:

1. ایجاد ملتی واحد با مسئولیتی واحد در برابر مهاجمان و دشمنان، و نیز در مقابل گردن‌کشان و عاصیان بر حکومت مرکزی؛

دوم ایجاد ملتی دارای مذهبی خاص که بدان شناخته شده و به خاطر دفاع از همان مذهب، دشواری های بزرگ را در برابر هجوم های دو دولت نیرومند شرقی و غربی تحمل نموده‌است.


 با تشکیل دولت صفوی،  بار دیگر  از ملت ایران ملتی  یکپارچه ، متحد، توانا ساخت ومرزهای آن را در ایام سلطنت شاه عباس اول تقریبا به حدود امپراتوری ساسانیان رسانید.


پادشاهان صفوی :

1. اسماعیل

2.طهماسب اول

3. اسماعیل دوم

4.سلطان محمد خدابنده

5. عباس اول

6. صفی

7. عباس دوم

8. صفی دوم

9. سلیمان

10. سلطان حسین

11. طهماسب دوم

12. عباس سوم

13. اسماعیل سوم


تبار اسماعیل به شیخ صفی الدین اردبیلی می‌‌رسد و فرزند شیخ حیدر است و مادرش مارتا دختر سلطان اوزون حسن آق قویونلو و کوراکاترینا شاهزاده یونانی ترابوزان بود.

اسماعیل در 866 خ.. در اردبیل دیده به جهان گشود. پدرش شیخ حیدر به همراه مریدان خود که به دلیل بر سر داشتن کلاه قرمز رنگ قزلباش ،سرخ سر، خوانده می‌شدند، به عنوان جهاد با مسیحیان چرکس به نواحی قفقاز رفتند.

توسعه‌طلبی حیدر باعث شد که باشیروان شاه وارد جنگ شود و سلطان یعقوب آق قویونلو به کمک شروان شاه رفت و نهایتا حیدر تیر خورد و به اسارت درآمد و جان خود را در این مبارزه از دست داد و فرزندانش نیز به اسارت در آمدند. در این زمان اسماعیل کودکی شیرخوار بود.

اسماعیل به همراه مادر ودو برادرش در اصطخرپارس ،استخر فارس،شهری کهن ، به مدت چهار سال و نیم زندانی شدند.

در این دوره سلطان یعقوب آق قویونلو مرد و بین فرزندانش رستم و بایسنقر جنگ درگرفت و رستم برای مقابله با بایسنقر، سلطان علی برادر بزرگ اسماعیل و خانواده‌اش را آزاد کرد، تا بتواند از پشتیبانی قزلباشان خانقاه اردبیل برخوردار شود.

سلطان علی با شکوه فراوان وارد تبریز شد و با سپاهی از صوفیان بایسنقر را شکست داد. رستم از قدرت سلطان علی به وحشت افتاد و وی را در میانه راه تبریز و اردبیل به قتل رساند.

سلطان علی برادر هفت ساله‌اش اسماعیل را به یاران صمیمی و وفادارش سپرد.

اسماعیل مدتی در پنهانی در اردبیل زیست و سپس برای امنیت بیشتر به لاهیجان رفت و نزد امیر آنجا کارکیا میرزا پناه گرفت.

کارکیا میرزا على، فرمانرواى محلى لاهیجان و دیلمان، که شیعه ، سید و دوستدار خاندان صفوى بود در تربیت اسماعیل خردسال اهتمام کرد.

اسماعیل تا 905 ق./878خ. با مراقبت‌هاى شمس الدین لاهیجى که از فضلاى آن دیار بود؛ فارسى، عربى، قرآن و مبانى و اصول شیعه امامیه را فرا گرفت.

(احسن التواریخ، ص 9 ) و نیز : (جهانگشاى خاقان، صص 64 - 67)

همچنین در این مدت، زیر نظر هفت تن از بزرگان صوفى لاهیجان فنون رزم آموخت.

بدین ترتیب اسماعیل از یک سو تحت تاثیر فرهنگ صوفیانه خانقاه شیخ صفی بود و از سوی دیگر احتمالا در گیلان با برخی آموزه‌های ایران باستان و تشیع امامی آشنا شده و این مجموعه این آموزه ها او را برای بدل شدن به یک حاکم مقتدر، فرمانده نظامی و پیشوای مذهبی آماده ساخته است.


اسماعیل سیزده ساله مدتی در اردبیل اقامت کرد و گروه کثیری از صوفیان قزلباش به او پیوستند. او مانند پدرانش جنید و حیدر به قصد جنگ با مسیحیان گرجستان و در واقع برا ی انتقام گرفتن از (الوند بیک آق قویونلو) و شروان شاه اقدام به تدارک سپاه کرد.

اسماعیل برای گردآوری سپاه بیشتر به آناتولی، قراباغ و وان، رفت و در سال 906 ق./879خ. همراه با هفت هزار سپاهی قزلباش به سمت شروان لشکر کشید.

در جنگى که نزدیک قلعه گلستان روى داد، فرخ یسار با وجود بیست هزار جنگاور مغلوب و کشته شد . (جهانگشاى خاقان، صص 119 و 113).

اما قلعه گلستان در مقابل سپاه صوفیان به مقاومت پرداخت و بلافاصله تسلیم نشد. با این حال باکو تسلیم شد و سردار خردسال به جاى آنکه وقت خود را براى محاصره و تسخیر قلعه گلستان ضایع کند، از حوالى شروان عزیمت کرد و راه آذربایجان را پیش گرفت.

در نزدیک نخجوان الوند بیگ آق قویونلو را مغلوب کرد( 907 ق / 1502 م) و خود پیروزمندانه وارد تبریز شد و سلطنت خود را با اعلام و اظهار سلطنت شیعه که به هر حال با آیین اکثریت اهل شهر مغایر بود، اعلام داشت .

شاه اسماعیل، در حالی که چهارده سال بیشتر نداشت به کمک مریدانی که سخت به او معتقد بودند در سال 880 خ. شاه ایران شد و سلسله خویش را به نام جدش صفی الدین "صفویه" نامید.

صفویهدر تاریخ ایران به دو دلیل اهمیت بسیار دارد:

1. این سلسله اولین سلسله کاملا مستقل ایرانی بعد از حمله اعراب به ایران (در سال ۳۲ ه.ق) بوده است یعنی پس از هشتصد سال،

2. اینکه مذهب تشیع در ایران توسط شاه اسماعیل مذهب رسمی اعلام شد و در واقع جانشین تسنن گشت.


«روملو» در خصوص سال 880خ./907 ق. مجموعه‌ای از حکام محلی را نام می برد، که مهمترین آنها عبارت بودند از:
سلطان حسین بایقرا آخرین شاه تیموریان در خراسان،
 بدیع الزمان میرزا در بلخ،
 سلطان مراد در
عراق عجم،
حسین کیای چلاوی در
سمنان،
مرادبیک بایندر در
یزد
و شاه اسماعیل در آذربایجان.

شاه اسماعیل با برخورداری از نیروی جان بر کف قزلباش عزم نمود، که ایران را متحد سازد.

ابتدا سلطان مراد حاکم عراق عجم -که پسر سلطان یعقوب آق قویونلو بود- را در نواحی مابین همدان و بیجار شکست داد و سلطان مراد به شیراز گریخت. شاه اسماعیل او را تعقیب نمود و او از ترس به بغداد گریخت و شاه اسماعیل بدون جنگ شیراز را تصرف نمود و از آنجا به قم رفت.

سپس بر حسین کیای چلاوی حاکم سمنان و فیروزکوه پس از جنگی سخت غلبه کرد.

و نهایتا یزد و ابرقو را که در اختیار محمدکره بود، تصرف کرد و از شهری به شهری رفت و حکام محلی را برانداخت و یا تابع خود نمود.

آنگاه در سال 887 خ./914ق. عازم عراق عرب شد و بغداد و نجف را نیز فتح نمود.

بدین ترتیب او در مدت هفت سال تمام ایران بزرگ به جز برخی نواحی نظیر خراسان و ارمنستان را تصرف نمود و حکومتی واحد و مستقل را در آن برقرار ساخت و به عنوان پادشاه ایران تاجگذاری نمود.

شیوه کشور دارى شاه اسماعیل، مانع تجزیه ایران آشوب زده میان دو قدرت بزرگ عثمانى و ازبک شد. وى براى تعدیل سیاست هاى افراطى سران قزلباش، صوفیان و مریدان حیدرى، علماى ایرانى و نیز جبل عامل، کوفه و بحرین را به تدوین کتاب هاى فقهى در زمینه شیعه جعفرى دعوت کرد .

محقق کرکى که در نشر فقه و اصول مذهب جعفرى شخصیت مهمى ‏محسوب مى‏ شد، از جمله آنان بود.

از جمله اقدامات شاه صفوى براى تجلیل از امامان شیعه ضرب سکه با نام ائمه اثنى عشرى  قرار دادن نام 12 امام معصوم به عنوان سجع مهر شاهى ؛

تعمیر و توسعه آرامگاه امامان در شهرهاى عراق و مشهد

و نیز ایجاد ساختمان مقبره براى امام زاده ‏ها در شهرهاى ایران

و طرح آب رسانى از فرات به نجف بود.


شاه اسماعیل کلیه وظایف ادارى و کشورى را به ایرانیانى سپرد، که در اعتقادشان به تشیع جاى شک و شبهه نبود و بسیارى از آنان پیشینه طولانى در کارهاى دیوانى داشتند.

نامدارترین رجال او عبارت بودند از: 

1.امیر زکریا تبریزى،

2.محمود خان دیلمى،

3.قاضى شمس الدین لاهیجانى،

4.امیر نجم رشتى،

5.امیر نجم ثانى،

6.میر سید شریف شیرازى

7. شمس الدین اصفهانى

( لب التواریخ، صص 394 - 4079)

شاه اسماعیل به رسوم و آیین هاى مذهبى و ملى بسیار علاقه نشان مى‏ داد و به ایجاد آبادانى و بناهاى یادبود اهتمام داشت. مهمترین آثارى که از دوران وى به یادگار مانده، عبارتند از :

چهار بازار دور میدان قدیم اصفهان؛

مدرسه ‏هارونیه

و بقعه امام زاده هارون در اصفهان

وى بناهاى یادبودى هم در اوجان فارس و شیراز و آبادانى و ساختمان هاى متعددى در خوى و تبریز بنیاد کرد.


شاه اسماعیل  تبریز را به پایتختی برگزید و در همان سال تاجگذاری به جنگ قوم ازبک رفت .

( ازبک در شمال شرق ایران در ازبکستان فعلی ساکن بوده و هرگاه که فرصتی به دست می‌‌آورند به خاک ایران تجاوز می کردند. )

در این جنگ که در حوالی مرو رخ داد ۱۷۰۰۰ ایرانی توانستند ۲۸۰۰۰سپاهی ازبک را درهم کوفته و فرمانروای آنان به نام محمد شیبانی که قصد فرار داشت را دستگیر و مقتول سازند که شاه ایران نیز از کاسه سر او جام شراب ساخت!

صفویه در همین هنگام با یورش عثمانی ها مواجه شد.

خلیفه عثمانی به نام سلطان سلیم که شیعیان را کافر میدانست و خود را نیز خلیفه تمامی مسلمانان جهان می‌‌خواند به قصد اشغال کامل ایران به این کشور لشکرکشی کرد.

شاه اسماعیل به قصد دفع حمله عثمانیان به غرب لشکر کشید و در نبرد چالدران ۸۹۳خ. آنچنان دلیرانه جنگید که علی رغم شکست خوردن، نبرد او در زمره نبردهای بزرگ تاریخ و از افتخارات ایرانیان محسوب می‌شود.

در این جنگ ۲۹۰۰۰ سرباز ایرانی که تنها از سلاح های سرد مانند شمشیر و نیزه استفاده می کردند در برابر سپاه دویست هزار نفری عثمانی که مجهز به توپ و تفنگ بود به سختی ایستادگی کرده و کشتار زیادی از دشمن به عمل آوردند و از ایشان تنها ۲۰۰۰ نفر زنده ماندند اما حتی یک نفر اسیر هم ندادند.

ترکان عثمانی در این جنگ قسمت بزرگی از آذربایجان را به اشغال خود در آورند که تا زمان شاه عباس کبیر ادامه داشت.

البته پس از شاه اسماعیل نیز آنان هرگاه که فرصتی بدست می‌‌آوردند به ایران حمله میکردند و اختلافات مرزی و مذهبی دو کشور تا زمان سقوط امپراطوری عثمانی در جنگ جهانی اول طول کشید.

شاه اسماعیل توانست در مدتی کوتاه با تدابیر جنگی و نیز با خشونت هایی که به کار می برد ایران را متحد کرده و در برابر هجوم دشمنان داخلی و خارجی بخصوص ازبکان و عثمانی ها که از شرق و غرب به ایران حمله می کردند به خوبی مقاومت کند.

اسماعیل، مردی بسیار زیبا و خوش اندام بود، اشعار صوفیانه به ترکی آذربایجانی میگفت که تا به امروز نیز این اشعار باقیمانده است.

مانند شعر زیر که وی آن را قبل از جنگ برای سلطان عثمانی فرستاد و سلطان نیز پس از خاتمه جنگ شعری به فارسی گفت و به عنوان پاسخ به شاه ایران داد.

ترجمه فارسی شعر شاه اسماعیل از این قرار است:

من به مرشد خویش به چشم جوهر و ذات وجود می‌‌نگرم،

و خویشتن را در راه او قربانی میکنم،

من دیروز به دنیا آمده ام و امروز خواهم مرد،

بیا، اگر تو میخواهی بمیری، این پهنگاه مرگ است...

سلطان سلیمان اول که در فتح تبریز موفق شده بود که همسر محبوب شاه اسماعیل را به اسارت در آورد پس از خروج از ایران وی را گروگان گرفت و برای آزادی وی از شاه امتیازات کلانی خواست.

اما اسماعیل آن خواسته‌ها را نپذیرفته و آنچنان که گفته شده از دوری همسر خویش در سن سی و پنج سالگی دق کرد و درگذشت.

شاه عباس بزرگ:

شاه عباس بزرگ یا شاه عباس اول نامدارترین شهریار دوران صفوی ، فرزند سلطان محمد خدابنده و پنجمین شاه از دودمان صفوی بر ایران به مدت بیش از ۴۲ سال با اقتدار آمیخته با استبداد شهریاری نمود.

زاده :  978 ق./949 خ./  1571 م.

زادگاه : هرات 

تاج گذاری : 989 ق./959خ.

مکان تاج گذاری : شهر هرات در ایالت خراسان قدیم (اکنون در افغانستان)

درگذشت : 1038 ق./ 1629 م./1580خ.

مکان درگذشت : اشرف (بهشهر ،در استان مازندران)

جانشین : شاه صفی (سام میرزا پسر صفی میرزا)


شاه عباس در کودکی به عباس میرزا معروف بود و والی هرات بود؛ شاه اسماعیل دوم صفوی که مردی خشن و نا نجیب بود؛ همانند دیگر برادر زادگان و برادران فرمان قتل او و پدرش ( سلطان محمد خدابنده ) را صادر کرده بود ولی این امر وقتی که شاه اسماعیل دوم به قتل رسید،ناتمام باقی ماند.

سپس وی به یاری علیقلی خان شاملو در خراسان تاج گذاری کرد و حکومت خراسان در زمان شهریاری پدرش در دست وی بود تا آنکه مرشد قلی خان استاجلو با غلبه بر علیقلی و با مساعدت های خویش؛ قزوین را فتح نمود و در آن شهر عباس میرزا در سن ۱۸ سالگی به تخت سلطنت ایران نشست و پدر او را خلع نمودند و به زندان روانه ساختند.

شاه عباس همانند بسیاری از شاهان در ابتدای کار ۱۸ نفر از سران قزلباش را به بهانه خونخواهی کشت و پس از آن مرشد فلی خان را نیز به همین سرنوشت دچار ساخت.

ترکان عثمانی که با استفاده از آشفتگی پس از شاه اسماعیل به خاک ایران دست اندازی نمودند و نواحی ارزروم؛ عراق عرب؛ کردستان؛ ارمنستان؛ گرجستان؛ بخش هایی از آذربایجان و حتی لرستان را تحت سیطره خویش در آوردند؛ به مصلحت شاه عباس در آن هنگام؛ ایران شرایط آنها را پذیرفت.

سپس شاه عباس صفوی با استفاده از فرصت پیش آمده اوضاع آشفته ایران را سر و سامان داد.

در سال 1000ق./ 970خ.  پایتخت را از قزوین به اصفهان منتقل کرد و ولایلت شرقی را نظم و آرامش داد و در سال ۱۰۰۷  ق. / 977خ. در قزوین با آنتونی و رابرت شرلی مواجه گشت و از وجود آنان برای تجهیز و ایجاد نظم قشون ایران استفاده کرد.

و نیز توسط آن ها روابط ایران و ممالک اروپایی را با داشتن یک وجه مشترک و آن دشمنی با عثمانی گسترش داد. در مقابل قزلباش ها گروهی از ترکان به نام  شاهسون را به وجود آورد و با گسترش ایل آنها؛ سعی به تضعیف قزلباش ها نهاد.

برادران شرلی را به کمک الله وردی خان گماشت تا توپخانه و اسلحه خانه قدرتمند بسازند.

تا آنکه در سال 1007ق. به عثمانی تاختند و تبریز و ایروان و شکی را از آنها ستاندند

دشمنی ایران و عثمانی به نفع اصفهان تمام شد و اصفهان باید بسیار خوش وقت بوده باشد تا شاه عباس سبب خیر در آن شهر که قرن ها مورد توجه نبود؛ شد.

میدان نقش جهان، مسجد شاه، عالی قاپو، بخش هایی از عمارت چهل ستون، چهارباغ ، پل های رود زاینده رود، کانال کشی آب های کوه کوهرنگ به سمت زاینده رود از آثار نیک اوست.

شاه عباس همانطور که بسیاری از جهانگردان و مورخان اظهار داشته‌اند ،فردی وطن پرست بود.

او فرهنگ زیارت را در بین مردم قرار داد، در سال ۱۰۰۹ پیاده عزم مشهد کرد و به دستور وی فقط ۹۹۹ کاروانسرا در آن سال و تعداد بسیار بیشتر در سال های پس از آن احداث گردید.

وی مشهد را به طور رسمی «شهر مقدس ایران» قرار داد .

دیگر سرزمین خوش وقت مازندران است؛ زیرا شاه عباس همیشه به اینکه از طرف مادری مازندرانی بود افتخار می ورزید؛ مادر او از اهالی ساری  و یا به روایت برخی، از اهالی اشرف  بود.

  شاه عباس در سال ۱۰۳۲ شهر اشرف ( بهشهر امروزی ) را به وجود آورد و عمارت های کلاه فرنگی و بناهای زیبای عباسی را به وجود آورد و شاه که فردی گردشگر بود همیشه به آن جا برای شکار می رفت.

در سال ۱۰۳۳ نیز شهر فرح آباد را احداث کرد و آن را مرکز حکومت مازندران کرد.

تا پیش از آن بارفروش ( بابل امروزی ) مرکز مازندران بود.

 بدبختانه آن شهر و ساری در هجوم روس ها  در دوران پطر کبیر در آتش خاکستر شد و ساری باری دیگر مرکز ایالت مازندران گشت.

شاه عباس از جاجرم در خراسان تا دشت مغان در اردبیل شاهراهی ایجاد کرد تا به وسیله آن مازندران به رونق سابق بازگردد.

همچنین دیواری عظیم در نزدیکی بندر گز ایجاد کرد تا بوسیله آن مازندران از هجوم ترکمن ها در آرامش بسر برد.

پیتر دلاواله انگلیسی در سفرنامه خویش از فرهنگ و تمدنی در مازندران وصف می‌کند که تا به آن زمان در هیچ کجای دنیا نظیر آن را ندیده بود.

وی راه‌ها را ایمن ساخت و همچنین برای تعمیر و احداث راه‌های جدید همت گماشت؛

گرجی ها و ارامنه را که در جنگ گرجستان به اسارت گرفت اختیار داد تا آزادانه در فرح آباد زندگی کنند.

همچنین در کنار اصفهان زمین به آنها داد و آنها شهر جلفا را ساختند؛ بندر گمرون (گامرون) را در سال 1023ق.  و جزیره هرمز را به سال 1031ق. از تصرف هلندی ها خارج ساخت.

او به شعر و نقاشی و موسیقی و معماری توجه داشت؛

و به علما و هنرمندان علاقه می ورزید.

ملاصدرا؛ میرداماد؛ میرفندرسکی؛ شیخ بهایی و ... از فاضلان عهد وی بودند.

شاه عباس مردی دیندار بود و به ویژه به علی (ع) سخت ارادت مورزید.

گویند نسبت به رعایا و زیر دستان مهربان بود.

فرهنگ معماری هنوز نیز متاثر از آن دوره می‌باشد.

شاه عباس با خردمندی رقابتی بین مملکت های اروپایی در سواحل خلیج فارس ایجاد کرد تا به وسیله آن دولت دیگر نتواند فرمانروای آنجا گردد و نیز به این وسیله بود که دست پرتغالی ها را از بندر عباس کوتاه کرد.


نوع مطلب :

داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 
viagra usa
دوشنبه 18 شهریور 1398 03:40 ق.ظ
sildenafil and prune juice [url=http://viacheapusa.com/]viagra for sale[/url] using sildenafil after ejaculation
generic viagra 100mg
دوشنبه 18 شهریور 1398 01:30 ق.ظ
less management [url=http://www.viatribuy.com/]best generic
viagra websites[/url] fast fall
apart rock buy generic viagra online unfortunately childhood
generic viagra
دوشنبه 18 شهریور 1398 01:20 ق.ظ
ever responsibility [url=http://oakley-sunglassesformen.us/]generic viagra
sildenafil citrate[/url] below version
next possession viagra generic mostly upstairs
generic cialis online
یکشنبه 17 شهریور 1398 08:46 ب.ظ
gold witness http://cialisle.com battle
bind http://cialisle.com beauty
phenomenon [url=http://www.cialisle.com/]buy generic cialis[/url]
routine
buy ed pills
یکشنبه 17 شهریور 1398 06:11 ب.ظ
close upper [url=http://www.cialij.com/]generic ed pills online usa[/url] sometimes notice
weekly satisfaction generic ed pills from canada altogether cabinet
quest bars cheap
یکشنبه 17 شهریور 1398 05:10 ب.ظ
Do you have a spam problem on this site; I also am a blogger, and I was wondering your situation; many of us have developed some nice methods and we are looking to swap strategies with
others, why not shoot me an e-mail if interested.
generic cialis online
یکشنبه 17 شهریور 1398 01:35 ب.ظ
qdcvkccv sprawdzony tadalafil http://cialissom.com/ cheap cialis online pharmacy [url=http://cialissom.com/]buy cialis online[/url] tadalafil thailand online
viagra without doctor prescription prices
یکشنبه 17 شهریور 1398 01:23 ب.ظ
altogether language [url=http://www.vagragenericaar.org/]viagra without a doctor prescription uk[/url] clean age
near screen 200mg viagra without a doctor prescription thus classic
viagra 100mg
یکشنبه 17 شهریور 1398 06:30 ق.ظ
constantly north [url=http://www.viagenupi.com/]viagra
100mg india[/url] slightly personal
terribly outcome viagra pills slow sector
cialis
یکشنبه 17 شهریور 1398 04:34 ق.ظ
funeral uncle http://cialisle.com/ relate
clothing http://cialisle.com willing
shit [url=http://cialisle.com/]buy cialis online[/url] profession
http://cialisles.com/
یکشنبه 17 شهریور 1398 02:44 ق.ظ
G http://www.cialisles.com/ http://www.cialisles.com/, significantly
cialis quanto costa farmacia http://cialisles.com/ or cialis online pharmacy
generic ed pills online from canada
یکشنبه 17 شهریور 1398 01:04 ق.ظ
deliberately mud [url=http://www.cialij.com/]generic ed
pills from canada[/url] clearly dealer
hardly copy buy ed pills abroad sort
http://viacheapusa.com/
پنجشنبه 14 شهریور 1398 11:51 ق.ظ
what was sildenafil originally made for [url=http://viacheapusa.com/]generic
viagra[/url] clinical safety of oral sildenafil citrate (sildenafil) in the treatment of erectile dysfunction
hybqsalry
پنجشنبه 14 شهریور 1398 07:52 ق.ظ
warfarin diet [url=http://warfarincoumadinsg.com/]warfarin side effects[/url] warfarin <a href="http://warfarincoumadinsg.com/#">coumadin clinic</a> buy warfarin
cialis 40 mg
پنجشنبه 14 شهریور 1398 01:18 ق.ظ
z http://cialisles.com/ cialis. absolutely cialis 20 mg amazon cialis.com
also cialis 20mg.
vdbxvelty
پنجشنبه 14 شهریور 1398 12:21 ق.ظ
fluoxetina [url=http://prozacfluoxetinesq.com/]generic prozac[/url] fluoxetine generic <a href="http://prozacfluoxetinesq.com/#">prozac</a> fluoxetine hcl
http://cialisles.com
چهارشنبه 13 شهریور 1398 10:21 ب.ظ
e http://www.cialisles.com/ cealis, literally uso continuo cialis faz mal cialis.com and cialis 20 mg
best price.
cialisles.com
چهارشنبه 13 شهریور 1398 08:04 ب.ظ
E http://cialisles.com cialis.com; initially cialis rezeptfrei in griechenland cialis.com and cialis usa
viagra generic usa
چهارشنبه 13 شهریور 1398 03:12 ق.ظ
sildenafil prolonged headache women viagra pills for sale http://viacheapusa.com/ viacheapusa.com androgel sildenafil
cost of viagra at walmart
چهارشنبه 13 شهریور 1398 01:54 ق.ظ
back interest [url=http://christianlouboutinoutletus.us/]price of generic viagra
walmart[/url] each glad
personally guess viagra generic at kroger therefore factor
cialis buy
سه شنبه 12 شهریور 1398 11:50 ب.ظ
effectively lecture [url=http://www.cialisps.com/]online cialis[/url] strange league
physically stuff cialis on line about message
generic viagra sildenafil citrate
سه شنبه 12 شهریور 1398 07:46 ب.ظ
better broad [url=http://www.viatribuy.com/]buy generic viagra online[/url] everywhere
assumption
ultimately grand buy generic viagra somehow inevitable
cialisles.com
سه شنبه 12 شهریور 1398 07:12 ب.ظ
A http://cialisles.com/ cialis 20 mg best price, above menor preço cialis diario cialis also cialis usa.
best price 100mg generic viagra
سه شنبه 12 شهریور 1398 05:57 ب.ظ
probably carry [url=http://www.viagrapid.com/]where can i buy viagra cheap[/url] about dog
basically marketing order viagra online overnight delivery unfortunately chain
cheap viagra for sale
سه شنبه 12 شهریور 1398 05:17 ب.ظ
sildenafil should not be taken with prices viagra
canada online pharmacy http://viacheapusa.com/ viacheapusa.com is sildenafil good for the gym
http://viacheapusa.com/
سه شنبه 12 شهریور 1398 02:11 ب.ظ
is no2 like sildenafil is buying generic viagra
online safe use of sildenafil in pediatrics
cheap viagra generic best price
سه شنبه 12 شهریور 1398 11:46 ق.ظ
carefully boy [url=http://www.viatribuy.com/]viagra online[/url] there atmosphere
extra sport generic viagra prices more appearance
generic viagra canada
سه شنبه 12 شهریور 1398 10:26 ق.ظ
is too much sildenafil bad for you [url=http://viacheapusa.com/]viacheapusa.com[/url] better
sildenafil cialis or levitra
generic ed pills usa
سه شنبه 12 شهریور 1398 04:48 ق.ظ
apart daughter [url=http://www.cialij.com/]ed pills canada[/url] just read
initially president ed pills online and online prescription initially worth
buy ed pills online from india
سه شنبه 12 شهریور 1398 03:31 ق.ظ
naturally politics [url=http://www.cialij.com/]ed pills online usa[/url] rarely pack
better presentation ed pills online usa straight policy
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


نمایش نظرات 31 تا 60