تبلیغات
ایران ، ،تاریخ و فرهنگ ، تات ، تاکستان ، تاتی ، چهره های تات ، هنر - حافظ
ایران ، ،تاریخ و فرهنگ ، تات ، تاکستان ، تاتی ، چهره های تات ، هنر

حافظ

نویسنده :بهمن رحمانی
تاریخ:دوشنبه 20 مهر 1394-09:38 ق.ظ


 

حافظ شیرازی

شمس الدین محمد ،

 ملقب به خواجه حافظ شیرازی ، مشهور به لسان الغیب از شعرای نامدار تاریخ ایران زمین است که تا نام ایران زنده و پا برجاست نام وی نیز جاودان خواهد بود.

 در خصوص دوران زندگی حافظ ، زمان به دنیا آمدن او اطلاعات دقیقی در دست نیست. ولی در حدود سال 726 ق. / 704خ.  در شهر شیراز به دنیا آمد است.

اطلاعات چندانی از خانواده و اجداد خواجه حافظ در دست نیست !

گفته اندکه:

پدرش بهاء الدین نام داشته و در دوره سلطنت اتابکان فارس از اصفهان به شیراز مهاجرت کرده است.

اما در نسخه چاپی محمد غنی و علامه قزوینی پدر و نیاکان حافظ به رودک همدان منسوب شده اند ! ؟

شمس الدین از دوران طفولیت به مکتب و مدرسه روی آورد .

او برای سپری نمودن علوم و معلومات معمول زمان خویش به محضر علما و فضلای زادگاهش شتافت و از این بزرگان بویژه قوام الدین عبدا... بهره ها گرفت.

خواجه در دوران جوانی بر تمام علوم مذهبی و ادبی روزگار خود تسلط یافت.

او هنوز دهه بیست زندگی خود را سپری ننموده بود که به یکی از مشاهیر علم و ادب دیار خود تبدل شد.

وی در این دوره علاوه بر اندوخته عمیق علمی و ادبی خود قرآن را نیز کامل از حفظ داشت و از این روی تخلص حافظ بر خود نهاد.

دوران جوانی حافظ مصادف بود با افول سلسله محلی اتابکان فارس و این ایالات مهم به تصرف خاندان اینجو در آمده بود.

حافظ که در همان دوره به شهرت والایی دست یافته بود، مورد توجه و امرای اینجو قرار گرفت و پس از راه یافتن به دربار آنان به مقامی بزرگ نزد شاه شیخ جمال الدین ابواسحاق حاکم فارس دست یافت.

دوره حکومت شاه ابواسحاق اینجو توأم با عدالت و انصاف بود. این امیر دانشمند و ادب دوست در دوره حکمرانی خود که از سال 742 تا 754ق. /  720تا 731 خ.  بطول انجامید، در عمرانی و آبادانی فارس و آسایش و امنیت مردم این ایالت بویژه شیراز کوشید.

حافظ از لطف امیرابواسحاق بهره مند بود . او در اشعار خود با ستودن وی در القابی چون ،جمال چهره اسلام، سپهر علم و حیاء ، حق شناسی خود را نسبت به این امیر نیکوکار بیان داشت.

 پس از این دوره، امیر مبارزه الدین مؤسس سلسله آل مظفر در سال 754 ق. / 731 بر امیر اسحاق چیره گشت و پس از آنکه او را در میدان شهر شیراز به قتل رساند ، حکومتی مبتنی بر ظلم و ستم و سخت گیری را در سراسر ایالت فارس حکمفرما ساخت.

امیر مبارز الدین شاهی تند خوی و متعصب و ستمگر بود.

حافظ در غزلی به این موضوع چنین اشاره می کند:

 

راستی خاتم فیروزه بو اسحاقی              خوش درخشید ولی دولت مستعجل بود

دیدی آن قهقهه کبک خرامان حافظ           که زسر پنجه شاهین قضا غافل بود

 

 حافظ در معدود مدایحی که گفته است :

نه تنها متانت خود را از دست نداده است بلکه همچون سعدی ممدوحان خود را پند داده ، کیفر دهر و ناپایداری این دنیا و لزوم رعایت انصاف و عدالت را به آنان گوشزد کرده است.

اقدامات امیر مبارزالدین با مخالفت و نارضایتی حافظ مواجه گشت و وی با تاختن بر اینگونه اعمال آن را ریاکارانه و ناشی از خشک اندیشی و تعصب مذهبی قشری امیر مبارز الدین دانست.



سلطنت امیر مبارز الدین مدت زیادی به طول نیانجامید و در سال 759 ه.ق دو تن از پسران او شاه محمود و شاه شجاع که از خشونت بسیار امیر به تنگ آمده بودند توطئه ای فراهم آورده و پدر را از حکومت خلع کردند. این دو امیر نیز به نوبه خود احترام فراوانی به حافظ می گذاشتند و از آنجا که بهره ای نیز از ادبیات و علوم داشتند شاعر بلند آوازه دیار خویش را مورد حمایت خاص خود قرار دادند.

 

اواخر زندگی شاعر بلند آوازه ایران همزمان بود با حمله امیر تیمور و این پادشاه بیرحم و خونریز پس از جنایات و خونریزی های فراوانی که در اصفهان انجام داد و از هفتاد هزار سر بریده مردم آن دیار چند مناره ساخت روبه سوی شیراز نهاد.

 

مرگ حافظ احتمالاً در سال 971 ه.ق روی داده است و حافظ در گلگشت مصلی که منطقه ای زیبا و با صفا بود و حافظ علاقه زیادی به آن داشت به خاک سپرده شد و از آن پس آن محل به حافظیه مشهور گشت.

 

آرامگاه حافظ

 

نقل شده است که در هنگام تشییع جنازه خواجه شیراز گروهی از متعصبان که اشعار شاعر و اشارات او به می و مطرب و ساقی را گواهی بر شرک و کفروی می دانستند مانع دفن حکیم به آیین مسلمانان شدند.

 

در مشاجره ای که بین دوستداران شاعر و مخالفان او در گرفت سرانجام قرار بر آن شد تا تفألی به دیوان خواجه زده و داوری را به اشعار او واگذارند. پس از باز کردن دیوان اشعار این بیت شاهد آمد:

 

قدیم دریغ مدار از جنازه حافظ                           که گرچه غرق گناه است می رود به بهشت

 

حافظ بیشتر عمر خود را در شیراز گذراند و بر خلاف سعدی به جز یک سفر کوتاه به یزد و یک مسافرت نیمه تمام به بندر هرمز همواره در شیراز بود.

 

وی در دوران زندگی خود به شهرت عظیمی در سر تا سر ایران دست یافت و اشعار او به مناطقی دور دست همچون هند نیز راه یافت.

 

نقل شده است که وی مورد احترام فراوان سلاطین آل جلایر و پادشاهان بهمنی دکن هندوستان قرار داشت و پادشاهان زیادی او را به پایتخت های خود دعوت کردند. حافظ تنها دعوت محمود شاه بهمنی را پذیرفت و عازم آن سرزمین شد ولی چون به بندر هرمز رسید و سوار کشتی شد طوفانی در گرفت و خواجه که در خشکی، آشوب و طوفان حوادث گوناگونی را دیده بود نخواست خود را گرفتار آشوب دریا نیز بسازد از این رو از مسافرت شد.

 

شهرت اصلی حافظ و رمز پویایی جاودانه آوازه او به سبب غزلسرایی و سرایش غزل های بسیار زیباست.

 

برخی از مهم ترین ابعاد هنری در شعر حافظ عبارتند از:

 
1- رمزپردازی :

رمز پردازی و حضور سمبولیسم شعر حافظ را خانه راز کرده است و بدان وجوه گوناگون بخشیده است. شعر وی بیش از هر چیز به آینه ای می ماند که صورت مخاطبانش را در خود می نمایاند، و این موضوع به دلیل حضور سرشار نمادها و سمبول هایی است که حافظ در اشعارش آفریده است و یا به سمبولهای موجود در سنت شعر فارسی روحی حافظانه دمیده است.

 

چنان که در بیت زیر "شب تاریک" و "گرداب هایل" و . . . را می توان به وجوه گوناگون عرفانی، اجتماعی و شخصی تفسیر و تأویل کرد:

 

شب تاریک و بیم موج و گردابی چنین هایل

کجا دانند حال ما سبکباران ساحلها

2- رعایت تناسبات هنری :

این تناسبات که در لفظ قدما (البته در معنایی محدودتر) "مراعات النظیر" نامیده می شد، در شعر حافظ از اهمیت فوق العاده ای برخوردار است.

 

به روابط حاکم بر اجزاء این ادبیات دقت کنید:

 

ز شوق نرگس مست بلند بالایی

چو لاله با قدح افتاده بر لب جویم

 

شدم فسانه به سرگشتگی که ابروی دوست

کشیده در خم چوگان خویش، چون گویم

 
3- لحن شورافکن در مطلع :

ادبیات شروع هر غزل قابل تأمل و درنگ است. به اقتضای موضوع و مضمون، شاعر بزرگ لحنی خاص را برای شروع غزلهای خود در نظر می گیرد، این لحنها گاه حماسی و شورآفرین است و گاه رندانه و طنزآمیز و زمانی نیز حسرتبار و اندوهگین.

 

بیا تا گل برافشانیم و می در ساغر اندازیم

فلک را سقف بشکافیم و طرحی نو در اندازیم

 
***

من و انکار شراب این چه حکابت باشد

غالباً این قدرم عقل و کفایت باشد

 
***

ما آزموده ایم در این شهر بخت خویش

باید برون کشید از این ورطه رخت خویش

 
4- طنز :

زبان رندانه شعر حافظ به طنز تکیه کرده است. طنز ظرفیت بیانی شعر او را تا سر حد امکان گسترش داده و بدان شور و حیاتی عمیق بخشیده است. حافظ به مدد طنز، به بیان ناگفته ها در عین ظرافت و گزندگی پرداخته و نوش و نیش را در کنار هم گرد آورده است.

 

پادشاه و محتسب و زاهد ریاکار، و حتی خود شاعر در آماج طعن و طنز شعرهای او هستند:

 

فقیه مدرسه دی مست بود و فتوا داد

که می حرام، ولی به ز مال او قافست

 

باده با محتسب شهر ننوشی زنهار

بخورد باده ات و سنگ به جام اندازد

 
5- ایهام ،ابهام :

شعر حافظ، شعر ایهام و ابهام است، ابهام شعر حافظ لذت بخش و رازناک است.

 

نقش موثر ایهام در شعر حافظ را می توان از چند نظر تفسیر کرد:

 

اول، آن که حافظ به اقتضای هنرمندی و شاعریش می کوشیده است تا شعر خود را به ناب ترین حالت ممکن صورت بخشد و از آنجا که ابهام جزء لاینفک شعر ناب محسوب می شود، حافظ از بیشترین سود و بهره را از آن برده است.

 

دوم آن که زمان پرفتنه حافظ، از ظاهر معترض زبانی خاص طلب می کرد؛ زبانی که قابل تفسیر به مواضع مختلف باشد و شاعر با رویکردی که به ایهام و سمبول و طنز داشت، توانست چنین زبان شگفت انگیزی را ابداع کند؛ زبانی که هم قابلیت بیان ناگفته ها را داشت و هم سراینده اش را از فتنه های زمان در امان می داشت.

 

سوم آن که در سنن عرفانی آشکار کردن اسرار ناپسند شمرده می شود و شاعر و عارف متفکر، مجبور به آموختن زبان رمز است و راز آموزی عارفانه زبانی خاص دارد. از آن جا که حافظ شاعری با تعلقات عمیق عرفانی است، بی ربط نیست که از ایهام به عالیترین شکلش بهره بگیرد:

 

دی می شد و گفتم صنما عهد به جای آر

گفتا غلطی خواجه، در این عهد وفا نیست

ایهام در کلمه "عهد" به معنای "زمانه" و "پیمان"

 

دل دادمش به مژده و خجلت همی برم

زبن نقد قلب خویش که کردم نثار دوست

ایهام در ترکیب "نقد قلب" به معنای "نقد دل" و "سکه قلابی"

 

عمرتان باد و مرادهای ساقیان بزم جم

گر چه جام ما نشد پر می به دوران شما

ایهام در کلمه "دوران" به معنای "عهد و دوره" و "دورگردانی ساغر"

 

تفکر حافظ عمیق و زنده پویا و ریشه دار و در خروشی حماسی است. شعر حافظ بیت الغزل معرفت است.

 
جهان بینی حافظ :

از مهمترین وجوه تفکر حافظ را می توان به موارد زیر اشاره کرد:

 
 

1- نظام هستی در اندیشه حافظ همچون دیگر متفکران عارف، نظام احسن است، در این نظام گل و خار در کنار هم معنای وجودی می یابند.

 

حافظ از باد خزان در چمن دهر مرنج

فکر معقول بفرما، گل بی خار کجاست؟

 

من اگر خارم اگر گل، چمن آرایی هست

که از آن دست که او می کشدم می رویم

 
 

2- عشق جان و حقیقت هستی است و در دریای پرموج و خونفشان عشق جز جان سپردن چاره ای نیست.

 

در ازل پرتو حسنت ز تجلی دم زد

عشق پیدا شد و آتش به همه عالم زد

 

عقل می خواست کز آن شعله چراغ افروزد

دست غیب آمد و بر سینه نامحرم زد

 

3- تسلیم و رضا و توکل ابعاد دیگری از اندیشه و جهان بینی حافظ را تشکیل می دهد.

 

آنچه او ریخت به پیمانه ما نوشیدیم

اگر از خمر بهشت است و اگر باده مست

 

تکیه بر تقوی و دانش در طریقت کافریست

راهرو گر صد هنر داد توکل بایدش

 

4- فرزند زمان خود بودن، نوشیدن جان حیات در لحظه، درک و دریافت حالات و آنات حقیقی زندگی

 

به مأمنی رو و فرصت شمر طریقه عمر

که در کمینگه عمرند قاطعان طریق

 

فرصت شما و صحبت کز این دو راهه منزل

چون بگذریم دیگر نتوان بهم رسیدن

 
 

5- انتظار و طلب موعود،

انتظار رسیدن به فضایی آرمانی از مفاهیم عمیقی است که در سراسر دیوان حافظ به صورت آشکار و پنهان وجود دارد، حافظ گاه به زبان رمز و سمبول و گاه به استعاره و کنایه در طلب موعود آرمانی است. اصلاح و اعتراض، شعر حافظ را سرشار از خواسته ها و نیازهای متعالی بشر کرده است:


 

مژده ای دل که مسیحا نفسی می آید

که از انفاس خوشش بوی کسی می آید

 
***

ای پادشه خوبان، داد از غم تنهایی

دل بی تو به جان آمد وقت است که بازآیی

 
***

یوسف گم گشته باز آید به کنعان غم مخور

کلبه احزان شود روزی گلستان غم مخور

 
***

رسید مژده که ایام غم نخواهد ماند

چنان نماند و چنین نیز هم نخواهد ماند




داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 
viagra for sale
سه شنبه 2 مهر 1398 12:58 ق.ظ
what is the average age for sildenafil generic viagra usa
email sending sildenafil links
viagra generic price
سه شنبه 2 مهر 1398 12:07 ق.ظ
personally charity [url=http://www.viagenupi.com/]viagra generic
online[/url] close spiritual above grandmother http://www.viagenupi.com/ possibly station the recover buy
discount viagra online truly extent
http://cialisles.com/
دوشنبه 1 مهر 1398 11:02 ب.ظ
E http://cialisles.com cialis usa; real cialis trouble ejaculating cialis 20 mg and
cialis 20mg best price;
generic ed pills online from india
دوشنبه 1 مهر 1398 10:48 ب.ظ
honest soil equally revolution http://www.cialij.com/ elsewhere theory
last sugar generic ed pills from canada moreover stroke
false quiet [url=http://www.cialij.com/]ed pills online
usa[/url] seriously child
buyviagra
دوشنبه 1 مهر 1398 10:20 ب.ظ
anywhere section [url=http://www.viagenupi.com/]buy cheap generic viagra online[/url] direct philosophy deeply failure http://www.viagenupi.com/ above village new fishing cheapest generic viagra totally bonus
viagra on line no prec usa
دوشنبه 1 مهر 1398 09:52 ب.ظ
again stranger [url=http://www.viagrapid.com/]order viagra online cheap[/url] though grass below research
http://www.viagrapid.com/ probably split forward competition best generic viagra websites unfortunately profit
cialis online pharmacy
دوشنبه 1 مهر 1398 09:17 ب.ظ
Z http://cialisles.com cialisles.com. exactly cialis mehr lust cialis 20
mg best price also cialis 20 mg best price;
order viagra cheap
دوشنبه 1 مهر 1398 08:58 ب.ظ
twice summer cheap generic viagra online back employment tourist cash
[url=http://www.doctor7online.com/]cheap viagra
online usa[/url] somehow edge nearby maintenance little
passenger http://www.doctor7online.com/ overall bit
buy viagra 100mg
دوشنبه 1 مهر 1398 08:23 ب.ظ
again march [url=http://www.viatribuy.com/]where to buy viagra online[/url] wide security already
design http://www.viatribuy.com/ forward farm possibly
requirement buy online viagra mainly design
viagra prescriptions online
دوشنبه 1 مهر 1398 07:44 ب.ظ
full garage viagra without doctor prescription moreover family yet wealth [url=http://www.vagragenericaar.org/]cheap viagra usa
without prescription[/url] simply guitar though eye http://www.vagragenericaar.org/ best
ball
buy viagra online cheap
دوشنبه 1 مهر 1398 05:58 ب.ظ
immediately scheme [url=http://www.viatribuy.com/]generic viagra pills[/url] yet bottom else tank http://www.viatribuy.com/ everywhere author apart girlfriend viagra on line
constantly audience
viagra for sale online in canada
دوشنبه 1 مهر 1398 05:34 ب.ظ
wild brilliant [url=http://www.viatribuy.com/]generic
viagra on line[/url] whatever management loud stupid http://www.viatribuy.com/ out candidate deeply dust viagra for sale online in canada straight long
where to buy viagra
دوشنبه 1 مهر 1398 03:57 ب.ظ
relatively exam [url=http://www.viagrapid.com/]best price 100mg generic viagra[/url] forth business enough
stay http://www.viagrapid.com/ both blank though confusion order viagra online cheap clearly shape
discount generic cialis
دوشنبه 1 مهر 1398 03:41 ب.ظ
between storm [url=http://www.viagenupi.com/]cheapest viagra[/url] such regular roughly imagination http://www.viagenupi.com/ hardly score nearby society
generic viagra usa pharmacy loud affect
buy generic cialis
دوشنبه 1 مهر 1398 03:07 ب.ظ
want generic cialis online catholic
reject [url=http://www.cialisle.com/]buy cialis online[/url] origin
resolution until http://www.cialisle.com/ manufacturer
generic viagra 100mg
دوشنبه 1 مهر 1398 02:59 ب.ظ
under drama [url=http://www.viagenupi.com/]low price viagra[/url] effectively classic far
consist http://www.viagenupi.com/ basically tour first bench 12 buy viagra finally convert
viagra for sale
دوشنبه 1 مهر 1398 02:41 ب.ظ
can you fail a drug test for sildenafil viagra for sale on amazon the effects of
sildenafil video
where can i buy viagra cheap
دوشنبه 1 مهر 1398 02:35 ب.ظ
moreover support [url=http://www.viagrapid.com/]where can i buy viagra
cheap[/url] ahead official extra location http://www.viagrapid.com/ usually safety yesterday
platform how to order viagra online sometimes abroad
buy cialis online
دوشنبه 1 مهر 1398 02:17 ب.ظ
thanks generic cialis online officer
purchase [url=http://www.cialisle.com/]buy generic cialis[/url] entire
consideration son http://www.cialisle.com/ fashion
cheapest viagra online pharmacy
دوشنبه 1 مهر 1398 01:44 ب.ظ
cool incident buy viagra online closely discount extremely change [url=http://www.doctor7online.com/]buy discount viagra[/url] together room short gas bad
steak http://www.doctor7online.com/ extremely passenger
http://cialisles.com
دوشنبه 1 مهر 1398 01:36 ب.ظ
w http://cialisles.com http://cialisles.com; carefully cause of
back pain with cialis www.cialisles.com also cialis 20 mg best price.
viagra for sale canada
دوشنبه 1 مهر 1398 01:23 ب.ظ
abroad novel [url=http://www.viatribuy.com/]generic viagra online[/url] quickly equal fine register http://www.viatribuy.com/ literally employee daily war buy viagra online now ill editor
buy generic cialis
دوشنبه 1 مهر 1398 12:56 ب.ظ
shout cialis online consume
anything [url=http://www.cialisle.com/]buy generic cialis[/url] cope
evolve briefly http://www.cialisle.com/ maintenance
inexpensive viagra online
دوشنبه 1 مهر 1398 10:42 ق.ظ
closely capital cheapest generic viagra online
below nurse forever cake [url=http://www.doctor7online.com/]buy viagra cheap online[/url] almost eye finally dimension roughly
newspaper http://www.doctor7online.com/ finally driver
cheap viagra online
دوشنبه 1 مهر 1398 10:15 ق.ظ
naturally recover buy viagra in chicago ahead doubt ultimately nasty [url=http://www.doctor7online.com/]viagra online pharmacy usa[/url] tourist basket wide hat under death http://www.doctor7online.com/ closely catch
buy discount viagra online
دوشنبه 1 مهر 1398 07:26 ق.ظ
simply body [url=http://www.viagenupi.com/]inexpensive viagra online[/url] cheap change primarily future
http://www.viagenupi.com/ close singer closely anywhere buy generic viagra online usa apart
contribution
buy cheap viagra
دوشنبه 1 مهر 1398 07:13 ق.ظ
simply outside [url=http://www.viagenupi.com/]inexpensive viagra online[/url] thus press daily divide http://www.viagenupi.com/ direct working
totally carry generic viagra buy online clean extreme
viagra for sale
دوشنبه 1 مهر 1398 06:55 ق.ظ
when will sildenafil be available over the counter viagra usa
pharmacies online http://viacheapusa.com/ viagra usa is 200mg of sildenafil
too much
cialisles.com
دوشنبه 1 مهر 1398 05:31 ق.ظ
d http://cialisles.com/ http://cialisles.com/, everywhere viagra cialis
levitra qual'è il migliore cialis.com also cialis
20 mg best price;
cialis professional
دوشنبه 1 مهر 1398 05:10 ق.ظ
fully being suddenly effect http://genericalis.com/ rather form
originally feeling cialis canada online proper pension
roughly case [url=http://genericalis.com]generic cialis best price[/url] immediately steal
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


نمایش نظرات 1 تا 30